Благодаря генералу Каверскому построен Красный костел в Ивенце

Культура

Краязнавец Генадзь Антонавіч РАВІНСКІ (1933-1999), настаўнік па прафесіі, у свой час шмат зрабіў для захавання гістарычнай, культурна-этнаграфічнай спадчыны роднага краю. Ён пакінуў нашчадкам зборнік «Млын жыцця», выдадзены яго сябрамі і аднадумцамі.

Сёння мы друкуем адзін з нарысаў гэтага краязнаўца.

Нарадзіўся Эдвард Кавэрскі ў Ігуменскім павеце (Чэрвеньскі раён) Мінскай губерні 17 сакавіка 1837 года. Яго бацька, павятовы чыноўнік Аўрэліян Кавэрскі, памёр у 1850 годзе, пражыўшы ўсяго 35 гадоў. На руках удавы засталося шасцёра непаўналетніх дзяцей, а месячная пенсія складала ўсяго 4 рублі 75 капеек. Пасля смерці мужа, у тым жа годзе, Стыдалія Кавэрская прадала сямейнае серабро, усю мэблю, найкаштоўнейшае адзенне і за выручаныя грошы з цяжкасцю купіла ў Івянцы драўляны домік (захаваўся, вул. Барысевіча, 3), у якім жыла да самай смерці.

Эдвард Кавэрскі паступіў на ву-чобу ў Брэсцкі кадэцкі корпус, які скончыў у 1855 годзе, атрымаўшы афіцэрскае званне – харунжы. З 11 чэрвеня таго ж года пачалася яго служба ў рускай арміі. Бываючы ў маці, ён бачыў, як ёй нялёгка жывецца, глыбока разумеў, што трэба выбівацца ў людзі, разлічваючы толькі на свае ўласныя сілы.

У Маскалёўшчыне (цяпер Раднікі, 4 кіламетры ад Івянца) жылі блізкія знаёмыя маці Пётр і Мяланія Плявакі, якія мелі трох дачок – Альжбету, Софію і Аліну. Альжбета, якая “…ўвасабляла ў сабе цудоўны тып жанчыны Таццяны, створаны прыяцелем нашага генія Адама Міцкевіча вялікім паэтам Аляксандрам Пушкіным…”, была сціплай, працавітай, рамантычнай дзяўчынай. Малады афіцэр палюбіў Альжбету, часта быў у Плявакаў, шчыра паважаў іх за дабрыню, спагадлівасць, чалавечнасць. А жыццё патрабавала многа сіл, настойлівасці, энергіі.

На працягу 10 гадоў (з 1855 па 1865 год) Кавэрскі закончыў дзве акадэміі, удзельнічаў у навуковай экспедыцыі па Сібіры.

Завяршыўшы такім чынам сваю адукацыю, ён 10 студзеня 1865 года стаў мужам любай яго сэрцу Альжбеты Плявакі, стрыечнай сястры слыннага рускага адваката Фёдара Мікалаевіча Плявакі (1842-1908).

Эдвард Каварскі дас-лужыўся да высокага вайсковага звання генерала-лейтэнанта, стаў членам Навуковага Камітэта Генеральнага штаба. Ён быў адным з заснавальнікаў айчыннай геадэзіі і картаграфіі. Дасягнуў вышынь славы і сусветнай вядомасці. Славуты географ пакінуў пасля сябе глыбокі след у галіне геадэзіі і картаграфіі.

Важнейшая яго праца – выкананне пад яго кіраўніцтвам карты Азіяцкай Расіі (Санкт-Пецярбург, 1894). Маштаб 1:8400000.

Другое яе выданне ў французскай версіі было ажыццёўлена праз 6 гадоў: “Карта Азіяцкай Расіі і сумежных тэрыторый” (Санкт-Пецярбург, 1900 год) з далучаным тэкстам “Даведка да карты Азіяцкай Расіі”. Гэта праца была выканана ў сувязі са здзейсненым рускім царом Мікалаем II падарожжа па Сібіры і сумежных краінах Азіі. Траса царскага шляху была падрабязна нанесена на карту, дзе грунтоўна адзначаліся дарожна-камунікацыйныя шляхі зносін, дакладна дадзеныя па фізічнай геаграфіі, звесткі аб адміністрацыйным дзяленні і насельніцтве. Для гэтага было выкарыстана “Усеагульная карта Азіяцкай Расіі” (маштаб 1:4200000), выдадзеная Картаграфічным аддзелам Рускага Генеральнага штаба пад кіраўніцтвам генерала А. Большава.

У 1896 годзе Рускае ге-аграфічнае тавары-ства выдала яшчэ адну працу Кавэрскага “Геадэзічныя работы, папярэднічаючыя будаўніцтву Транссібірскага шляху”, якая разам з яго картай Азіі была выстаўлена ў Ноўгарадзе на Усерасійскай прамысловай выставе і заваявала першую ўзнагароду. Гэта работа была выканана на аснове неапублікаваных яшчэ матэрыялаў і прызнана спецыялістамі як вышэйшае дасягненне ў галіне геадэзіі пры пракладцы аднаго з адрэзкаў Транссібірскай магістралі (ад Чарняева на ўсход).

Апрача нанясення на карту рэгіёнаў Азіі, Кавэрскі праводзіў картаграфічныя работы і ў Прыбалтыцы. У 1867 годзе яму было даручана зрабіць замены польскіх геаграфічных назваў на карце Каралеўства Польскага на рускія. Гэту працу Кавэрскі выканаў у супрацоўніцтве са славістам А. Гільфэрдзінгам, а потым па даручэнню Рускага геаграфічнага таварыства выдаў у 1905 годзе “Запісі па транскрыпцыі польскіх назваў”. Кавэрскі апублікаваў таксама шэраг значных артыкулаў, якія датычылі прац вайсковай картаграфіі і прац Рускага геаграфічнага таварыства.

Вялікую памяць пасля сябе Эдвард Кавэрскі пакінуў і ў Івянцы. Многія івянчане з глыбокай удзячнасцю ўспамінаюць генерала, яго дабрату, самаахвярнасць, служэнне роднай Бацькаўшчыне.



Добавить комментарий