ВЯРТАННЕ ДА КАРАНЁЎ

Культура

За вокнамі маёй хаты, што прытулілася сярод лесу на старым хутары ў дзесятку кіламетраў ад Валожына, сцюдзёны лютаўскі вецер гойдае яліны. Паўвекавыя дрэвы, захутаныя шапкамі пухнатага снегу, ледзь ківаюць галовамі. Затое маладыя і гонкія пастрасалі з сябе бліскучае снежнае покрыва і цяпер, патрэскваючы карой, танцуюць свой зімовы танец. Цень ад дыму, што срэбнымі воблачкамі зрываецца ветрам з коміна, кладзецца хуткімі няроўнымі плямамі на белую зямлю. Прыгожа. Па-казачнаму прыгожа.

У маёй памяці ўзнікаюць вобразы падзей апошніх месяцаў. Не мінула яшчэ і па-ловы года з таго часу, як я быў паўнавартасным сталічным жыхаром, які нібыта маленькая, незаўважная рыбка шукаў свой шлях у вірах гарадской таўханіны. Але раптам нешта змянілася. І чалавек, народжаны трыццаць восем гадоў таму ў буйным горадзе, вырашыў – нечакана нават для самога сябе – пакінуць мітусню і шум вялікай сталіцы і… вярнуцца. А вяртанне да каранёў, да роднай зямлі – гэта падзея, аб якой варта расказаць.

Мой бацька нарадзіўся на Палессі ў вёсцы Васілевічы, паблізу якой ужо некалькі дзесяцігоддзяў здабываюць нафту. Фарбаваная даваенная хата па вуліцы Савецкай пад нумарам 136 і дагэтуль адчуваецца мной вытокам усіх вытокаў. Туды, да дзеда з бабай некалі збіралася ўсё наша вялікае сямейства столькі гадоў запар. Але тыя паездкі запомніліся мне, нібыта паходы ў храм – прыйшоў, адчуў подых вечнасці, крануў душой еднасць з продкамі і – сышоў. А жыццё цякло ў гарадскім неспакойным рэчышчы, прабягаючы ад школы да ўніверсітэта, ад аспірантуры да Акадэміі навук, ад рэдакцый ды выдавецтваў да рабочага стала на дзевятым паверсе, дзе таксама не засцерагчыся ад лязгату трамваяў за вокнамі.

Мара аднойчы пакінуць горад і рушыць у вёску ўзнікла даўно. Аднак многія гады яна так і была марай – недасяжнай і ружовай. Бо трэба было, як і ўсе навокал, кудысьці спяшацца, паспяваць, не адставаць, не спыняцца. І проста не хапала часу суцішыцца на імгненне і запытацца ў самога сябе: “А куды я на самой справе бягу?” Я ведаў людзей, што столькі гадоў запар казалі, уздыхаючы: “Вось пайду на пенсію, кіну гэты Мінск і з’еду на вёску!” Аднак міналі гады, а людзі так і не пакідалі горад аж да самай пары, калі прыходзіў час пакідаць гэты свет. Не пакідаў і я. Да часу…

У ліпені мінулага года я вярнуўся з гор. Гімалайскія далягляды яшчэ мроіліся па начах, аднак наперадзе было жыццё, якое мне трэба было ўладкаваць. Апошняя праца намеснікам дырэктара аднаго са славутых нетрадыцыйных музеяў Беларусі шмат чаму навучыла. У першую чаргу – што паўнавартаснае, цікавае жыццё можа быць і далёка за гарадской мяжой. Таму ў думках я шукаў сваё новае месца ў жыцці ўжо не толькі ў межах Мінскай кальцавой дарогі…

Вось аднойчы я прыйшоў дадому з чарго-вай “вылазкі ў горад” у пошуках кропкі прыкладання жыццёвай сілы і прысеў да жонкі, што нешта вывучала, седзячы за камп’ютарам. Глянуўшы на экран, здзівіўся, пабачыўшы адкрытую інтэрнэт-старонку. “Прадаецца дом на хутары…” – так пачынаўся тэкст. Тады яшчэ не ведаў, што менавіта з гэтых слоў пачнецца і маё новае жыццё. Жыццё пасля Вяртання. Аднак наперадзе быў шлях даўжынёй у некалькі месяцаў.

Спачатку сайты ў Інтэрнэце, дзе размяшчаюцца аб’явы аб продажы загарднага жытла, сталі нашай “настольнай кнігай”. Трэба было разабрацца ў тым, што прадаюць, дзе і за колькі.

Як хутка стала зразумела, любыя домікі, што месцяцца бліжэй за 50-60 кіламет-раў да сталіцы, каштуюць завоблачна. Таму і было акрэслена кола для пошукаў, якое азначалася, як “не бліжэй за паўсотні, не далей за сотню”. Пасля трэба было абраць накірунак. Прапановы былі на Вілейшчыне, Случчыне, ваколіцах Іўя і на Валожыншчыне. І хаця ўсё маё папярэдняе знаёмства з апошняй заключалася ў некалькіх месяцах практыкі на геастанцыі “Заходняя Беразіна” недалёка ад Філіпінят яшчэ ў дзевяностых гадах ды дзесятку праездаў праз сам Валожын у якасці экскурсавода ў турыстычным аўтобусе, выбар адразу паў менавіта на Валожыншчыну.

Я і сёння задаюся пытаннем: “Чаму так сталася?” І не магу адказаць.  Шмат на Беларусі мясцін з багатай гісторыяй. Многія ваколіцы асвечаны жыццём славутых суайчыннікаў. А колькі куткоў ад Паазер’я да Палесся кранутыя па-сапраўднаму Боскай прыгажосцю! Я дагэтуль шчыра люблю наваколлі адвечнага Крэва і светлыя Браслаўскія лясы, жывы дух гісторыі, што лунае над легендарным Панямоннем, і дзіўную аўру калыскі старадаўняй Літвы, што амаль фізічна адчуваецца пад слаўным Навагрудкам. Аднак у той момант, калі трэба было рабіць просты жыццёвы выбар, я набраў у пошукавым радку патрэбнага інтэрнэт-партала “хутары Валожынскага раёна”. І націснутая на клавіятуры кнопка “Увод” клацнула пад пальцамі – нібыта старадаўняя пячатка легла на велікакняжацкую грамату:  “…пану Дайноўскаму, сыну Андрэеваму з роду Захаранак двор асобны, што ў шасці вёрстах ад Валожына на старой Віленскай дарозе стаяша…”

У адзін з дзён я патэлефанаваў старому сябру і выпаліў, ледзь павітаўшыся: “Памятаеш, мы заўсёды марылі аб уласнай хатцы на вёсцы?” “Ну, так…” – не разумеючы, аб чым гаворка, адказаў той. Аднак праз некалькі дзён мы ўжо сядзелі ў ягонай маленькай “гарадской” машынцы і рухаліся па цёплым жнівеньскім асфальце глядзець валожынскія хутары.

На экране наўтбука, што ляжаў на маіх каленях, свяцілася карта Валожынскага раёна, на якой былі пазначаны кропкі маршруту: Манькаўшчына, Каноплічы, Бурнейкі, Засценак Скрыплева, Строкава Рэчка. І самым апошнім, як гаворыцца, ужо “на вылёце” – Малая Дайноўка. Трэба было звярнуць увагу на самыя розныя рэчы – кошт, стан і колькасць пабудоў, пад’язныя дарогі і электрычнасць, наваколле. І хаця ў галаве і пракручваўся пералік таго, “на што паглядзець” і “аб чым запытаць”, аднак на душы быў спакой. Дзесьці ў глыбіні я дакладна ведаў, што ў тым месцы, якое наканавана мне лёсам, я проста адчую ў самым сэрцы простае: “Ну, вось. Прыехалі…”

Хутар на тое і ёсць хутар, што стаіць вод-даль ад вёсак. А ў выпадку, калі ён яшчэ і нежылы, то пошукі могуць ператварыцца ў сапраўдную прыгоду. Больш за ўсё, нягледзячы на зусім невялікую адлегласць ад шашы, давялося шукаць двор каля Манькаўшчыны, што стаіць збоч старой брукаванай дарогі. Прыгажосць мясціны псавала поўная адсутнасць пад’езду – хутар з двух бакоў абкружаны лазняком, а з двух – залітым вадой кукурузным полем. Самым далёкім аказаўся Засценак Скрыплева, ад якога былі чуваць галасы машын на Віленскай трасе…

Міналі вёскі і людзі, гравейкі і трасы. За вокнамі машыны праплывалі адна за адной прыгажэйшыя карціны. Праз сэрца праходзілі ўражанні і адчуванне дачынення да ціхага і сапраўднага жыцця роднай краіны. Аднак… Пачуцця вяртання дадому не ўзнікала. Дзень ужо хіліўся да канца. Заставаўся толькі адзін хутар са спіса, але чамусьці ўсё больш падступала непрыемнае адчуванне безвыніковасці пражытага дня. Мы з сябрам маўчалі, баючыся кожны выказаць гэта ўслых.

Дарога перасекла шумную Віленскую шашу і пекнымі выгінамі рушыла ў бок райцэнтра, пранізваючы лясы дзівоснай прыгажосці. Дзесьці сярод іх хавалася апошняя кропка нашага маршруту. Я ўнутрана напружыўся. Машына прытармазіла, з’язджаючы з асфальту на вузенькі праезд да простай, амаль што з усіх бакоў абкружанай лесам хаты, пад’ехала бліжэй да старога зруба, спынілася. Я адкрыў дзверы, ухапіў поўныя грудзі цёплага паветра і раптам адчуў, востра і трапна, як калісьці ў дзяцінстве, быццам проста вярнуўся дадому пасля доўгіх месяцаў расстання. І што гэта – мой хутар. Малая Дайноўка.

***

Сёння, як толькі сонейка з’явілася над прымарожаным лесам, усё навокал успыхнула яркімі бліскучымі знічкамі. Зіхаціць не толькі хвалістая снежная коўдра, не толькі прыбранае празрыстымі ледзянымі крышталікамі галлё застылых бяроз, але і само паветра. Ці то лёгкі ветрык уздымае ўгору тонкі снежны пыл з зямлі, ці то неба асядае на блакітна-белы дол драбнюткімі ледзянымі іголкамі, аднак варта толькі зірнуць у бок яркага, ужо адчувальна цяплейшага сонца, каб убачыць, як танцуюць над зямлёй маленечкія яркія кропкі. Каб мароз не “пакусваў” гэтак адчувальна за шчокі, ды не так хутка абрасталі белымі ледзяшамі мае вусы, так бы і стаяў на двары, з асалодаю ўбіраючы ў сябе незвычайную лютаўскую феерыю. Аднак я скідаю з пляча сухі хваёвы камель, што мае ў хуткім часе ператварыцца ў свежыя дровы для маёй выратавальніцы-печы, і тупаю па рыплівым снезе дадому, каб сустрэць нядзельную раніцу кубачкам гарачай моцнай гарбаты. Жонка збірае на стол просты вясковы сняданак, дачка спрабуе выманіць з-пад печы шэрае кацяня, а я чамусьці зноў узгадваю, як усё пачыналася…

Гаспадыня з рэдкім цяпер імем – Зінаіда – паказвала нам стары двор, які мы ўжо і без таго паспелі абысці і ўздоўж, і ўпоперак. Мясціна падабалася. Праязная дарога была побач, літаральна ў некалькіх дзясятках метраў, аддзеленая толькі сцяной з магутных прыдарожных ялін. Дзівоснай прыгажосці лес падступаў да хутара амаль з усіх бакоў. Высачэнныя елкі, хвоі, бярозы, асіны і дубы, падпяразаныя падлескам з арэшніку ды ядлоўцу, дыхалі чысцюткім свежым паветрам. Старыя заімшэлыя валуны выглядвалі з яшчэ зялёнай вераснёўскай травы, што буйна вілася ля камлёў ляснога берага. Райская мясціна!

Аднак былі і праблемы. Вільчык не такой ужо старой хаты сваім паўночным канцом чамусьці выгінаўся і відавочна цягнуўся ўніз да нізенькіх маладых яблынь. Рэшткі агароджы толькі месцамі вынырвалі з лёгкай пясчанай глебы. З пабудоў толькі неблагі хлеў ды збіты з дошак малюпасенькі гараж для матацыкла спрабавалі намаляваць сабою сякі-такі двор вакол добра пабітай маразамі хаціны на патрэсканым падмурку. Але не гэта насцярожвала. Вада са старога калодзежа, некалі цудоўна выкладзенага з дваццаці васьмі кольцаў яшчэ польскай вытворчасці, сышла шмат гадоў таму. І хаця вёска, дзе можна было набраць свежай вады, і ляжала ў некалькіх сотнях метраў за ляском, але ж перспектыва вазіць ваду для гаспадаркі за паўкіламетра зусім не радавала…

Але ж родныя мясціны выбіраюць сэрцам. І мы прынялі рашэнне. Малая Дайноўка павінна была стаць нашым новым домам. Мінула колькі часу, і мы зноў сустрэліся з Зінаідай у Валожынскай натарыяльнай канторы. Нядоўгае чаканне ў чарзе, таропкае “паломніцтва” ў банк, і першы вынік лёг у нашы рукі – дамова аб куплі-продажы. Просты дакумент на абодвух баках стандартнага аркуша. Але менавіта ён радыкальна змяняў лёс і старога хутара, і ажно двух сем’яў. “А я сёння ўсю ноч не магла заснуць” – гэтымі словамі сустрэла нас у той дзень Зінаіда. – “Так сумна расставацца з дваром. Хаця і ездзіла туды толькі зрэдку, але ж бацькоўскі дом…” Тым не менш рашэнне ўжо было прынята, натарыус пазначыў свежанадрукаваную дамову сваім адмысловым штампам, і мы развіталіся з былой гаспадыняй шчыра і ўзаемна пажадаўшы адно аднаму ўдачы на новым этапе жыцця. Зінаіда з дачкой, што прыехала падтрымаць маці ў нялёгкім кроку, зачынілі дзверы дагледжаных старэнькіх “Жыгулёў” і з’ехалі, а мы рушылі ў БРТІ.

Дамова куплі-продажу – гэта толькі падстава. Сапраўдным жа гаспадаром свежанабытага двара робіць прыгожая афіцыйная папера з блакітнымі ўзорамі, што гучна называецца “Пасведчаннем аб дзяржаўнай рэгістрацыі” з доўгім адзінаццацізначным нумарам і гербавай пячаткай. Але мінуўтыдзень, і гэтая папера ў рэспектабельнай кампаніі тэхнічнага пашпарта дапоўніла чырвоную папку з “хутарскімі” дакументамі. І вось усе юрыдычныя клопаты засталіся за спінай, і мы нарэшце пад’язджаем да свайго новага двара поўнавартаснымі ўласнікамі. Я падыходжу да хаты, кладу руку на яе нагрэтую чыстымі вераснёўскімі сонечнымі промнямі сцяну і адчуваю, як мне раптоўна робіцца крыху страшна.

Да гэтага моманту я высвятляў рэжым працы ўстаноў, збіраў патрэбныя паперы, пісаў заявы, плаціў пошліны ды адказна чакаў вынікаў, афармляў тэлефон ды настройваў жыццёва важны для мяне Інтэрнэт. І вось уся гэтая руціна засталася ў мінулым, і цяпер я стаю сам-насам з новым дваром. Дваром, які трэба даглядаць, дапаўняць, будаваць і берагчы. Дваром, за які я цяпер нясу поўную адказнасць. А ці здолею я зрабіць усё так, каб людзі, спыніўшыся і глянуўшы на вынікі маёй руплівасці, сказалі, як калісьці пра двор майго дзеда: “Глядзіш на Андрэеў двор і бачыш – сапраўдны гаспадар жыве”? Мне хочацца верыць, што здолею.

Кожную наступную раніцу сонейка ўздымалася над гарызонтам усё пазней, нагадваючы, што і вокам не паспееш мігнуць, як прыйдзе зіма, на некалькі месяцаў закансерваваўшы ўсю працу і клопаты. Не было часу на роздумы і мроі – трэба было працаваць…

Першая задача, што паўстала літаральна на другі ж дзень – вада. Мая гаспадыня мыла сталы і лавы, клеіла шпалеры, і прывезеная напярэдадні з вёскі пара саракалітровых бідонаў з неверагоднай хуткасцю пусцела. Стала зразумела, што слабая надзея “пратрымацца” прывазной вадой знікала, як воблачка белага дыму з коміна. Даведаўшыся ад суседзяў аб тым, што вада знікла з калодзежаў прыкладна ў адзін час ва ўсёй акрузе ды ўзгадаўшы свае неблагія ўніверсітэцкія спазнанні ў гідрагеалогіі, я зразумеў, што простай чысткі старой студні, альбо нават яе паглыблення на метр ці нават два будзе яўна недастаткова. Як заўсёды ў складаных выпадках я, як жыхар першай паловы дваццаць першага стагоддзя, звярнуўся за парадай да спадара Інтэрнэта. І вось гэты звышінфармаваны пан паслужліва давёў мне невялічкі спіс тэлефонных нумароў прадпрыемстваў і фірм, што прапаноўвалі свае паслугі ў здабыванні пітной вады з родных нетраў. І я “сеў” на тэлефон…

Вынікам сталі два пабачыўшыя жыццё, прычым яўна ў самых розных яго праявах, зялёныя “ЗІЛы”. У кузаве аднаго з іх была замацавана не маладзейшая за свайго “цягача” цыстэрна для вады, прызначанай для прамывання свідравіны спецыяльным буравым растворам, а на кузаве другога – металічная форма буравой машыны. Вясёлы дзяцюк Раман родам з-пад Віцебска, даўні выпускнік Мазырскага геалагічнага вучылішча, што ў лепшыя часы здабываў сібірскі запалярны газ, а цяпер “дзіравіў” родную зямельку, з доўгарукім гаваркім памочнікам інтэлігентнага, зусім недарэчнага да сітуацыі, выгляду на некалькі дзён абаснаваліся ў маім двары. Я то з’язджаў з двара па справах, то вяртаўся. Але ўвесь час заставаў маіх геолагаў ці то за зборам восеньскіх валожынскіх грыбоў, ці то за пошукам зручнейшых крыніц для запаўнення сваёй бяздоннай цыстэрны, ці то за перакіданнем адзінага спраўнага акумулятара з машыны на машыну. Але ж у той дзень, калі я збіраўся, страціўшы цярпенне, задаць не вынішчальна аптымістычнаму Раману, што вёў разлікі пройдзенай бурам глыбіні агрызкам алоўка на сцяне майго хлява, ракавое пытанне: “Калі ж, нарэшце?”, я ўбачыў магутны струмень чысцюткай вадзіцы, што ўдарыў з тоўстай трубы буравай помпы. Сапраўды, паглыбленне калодзежа нічога не магло даць – свідравіна ўскрыла вадзяны гарызонт на глыбіні ажно сарака васьмі метраў. А вясёлага буравіка Рамана з яго дзіўным асістэнтам я і дагэтуль узгадваю добрым словам.

І вось сёння мая жонка напаўняе чайнік свежай вадой з-пад крана прама ў хаце, палошча чайныя кубкі пад цёплым струменем, вольна выплёсквае скарыстаную вадкасць у толькі што пабудаваную каналізацыю. Калі для кагосьці словы “вёска” і “зручнасць” яшчэ засталіся не да канца сумяшчальнымі, то не для маёй сям’і. Праз некалькі хвілін я дапішу апошнія сказы гэтай часткі хронікі майго вяртання да роднай зямлі, гляну на дачку, што мірна сапе ў абдымку са сваім шэрым кацянём, і пайду ў нашу новую прыбіральню, сумешчаную з душам, чысціць зубы перад здаровым сном у сапраўднай вясковай хаце на лясным ускрайку.

Чамусьці ўзгадваюцца словы майго сябра, што, пачуўшы у адказ на пытанне аб маіх цяперашніх занятках пад-рабязны расповяд пра тонкасці пракладкі каналізацыйнай сістэмы ды мантаж вадаправодных труб, па-філасофску прамовіў: “А я заўсёды ведаў, што па-сапраўднаму інтэлігентны чалавек і рукамі працаваць здолее не горш, чым галавой”. Але я б дадаў яшчэ: “Асабліва, калі ён робіць гэта, каб нарэшце вярнуцца да сваіх вытокаў!”

***

На календары – канец лютага.  Бляклы дзень растае за вершалінамі гаманкога лесу. Нетаропка збягае талая вада з ледзяшоў, што атачылі страху маёй хаты нібы маленечкім, перавернутым дагары плотам.

Дагараюць, міргаючы блакітнымі языкамі полымя, тарфяныя брусочкі ў старой грубцы. Я чытаю сваёй чатырохгадовай дачцэ вячэрнюю казку. “І кажа тады Цмок: “Дзьмі ток!”. “Табе трэба – ты і дзьмі!” – з усмешкай адказвае яму Іван Удовін сын…” Хутка казка заканчваецца, дачка засынае пад мурлыканне сваёй шэрай сяброўкі, што скруцілася колцам каля падушкі, а я зноў застаюся сам-насам з камп’ютарам, каб запісаць чарговую порцыю сваіх яшчэ зусім свежых успамінаў з нагоды нядаўняга пераезду з горада ў вёску.

“Табе трэба – ты і дзьмі…” Словы чамусьці ніяк не ідуць з галавы. Усё больш і больш пачынае здавацца, што менавіта яны маглі б стаць загалоўкам да аповеда пра падзеі, што адбыліся са мной за некалькі апошніх месяцаў. Трэба было шукаць матэрыялы для рэканструкцыі хутара, абсталяванне, тэхніку. Трэба было дамаўляцца з людзьмі, падпісваць паперы ў кіраўнікоў устаноў, афармляць дазволы. Вось тут і “сустрэла” мяне сітуацыя дагэтуль амаль што незнаёмая. А пачалося ўсё са спробы здабыць матэрыял для аднаўлення агароджы.

Перад тым, як звярнуцца ва ўстанову, якая магла прадаць мне патрэбнае за мае ж грошы, я быў вымушаны атрымаць рашэнне сельскага Савета аб тым, што матэрыял на самой справе мне патрэбны, а потым аформіць нарад у раённай канторы.

Запаветны нарад быў у руках, і я рушыў туды, дзе збіраўся абмяняць грошы на патрэбны матэрыял. Кіраўнік установы сустрэў ветліва, прыняў нарад, прадыктаваў свой нумар тэлефона, папрасіў пазваніць праз некалькі дзён, ясна даўшы зразумець, што праблемы аніякай няма і вельмі хутка я змагу пачаць рамантаваць сваю агароджу. Узрадаваны, я рушыў дадому. Эх, наіўная гарадская душа! Звыклы да паводзін навучаных здаровай канкурэнцыяй сталічных менеджараў, якія за кожнага кліента гатовы змагацца, я думаў, што гэтага дастаткова…

Пазваніўшы ў вызначаны час кіраўніку даведаўся, што планёрка на гэты тыд-зень ужо прайшла, і я не паспеў нагадаць пра свой заказ. Таму трэба пазваніць на пачатку наступнага тыдня і абавязкова паспець менавіта да планёркі. “Дзіўна, што афіцыйны нарад не можа напомніць сам пра сябе” – падумаў я, але ж стаў чакаць.

Праз сем дзён выявілася, што мне патрэбны зусім не кіраўнік, а майстар, які адпусціць матэрыял, сыходзячы з сітуацыі на ўчастку. Шукаць майстра давялося нядоўга – дзён пяць-шэсць. Выпадкова напаткаўшы стомленую жанчыну-майстра ў канторы, даведаўся, што, па-першае, ні пра які нарад яна нават не чула, а па-другое, мне трэба звяртацца зусім да іншага майстра…

Наступны візіт да кіраўніка запомніўся асабліва. На мой расповед аб “прыгодах” апошніх тыдняў ён адказаў здзіўлена, нібыта ўпершыню гледзячы на мяне: “А ў Вас быў нарад?” Я на нейкі час проста страціў мову. Кіраўнік паперакладаў паперы на стале, падумаў, гледзячы ў акно, не дужа пераканаўча “ўзгадаў” пра нарад і… зноў адправіў мяне да майстра. Я выйшаў з кабінета з адчуваннем дурнога сну. Але ж негароджаны двор надаваў энергіі. Яшчэ колькі часу я, напружваючы слых, шукаў няўлоўнага майстра з яго брыгадай. Потым не вытрымаў і, пастукаўшы ў дзверы першага ж кабінета ўстановы, знайшоў там мілавідную дзяўчыну-бухгалтара, якая патлумачыла, што жанчына-майстар, якую шукаю, ужо даволі даўно звольнілася, яе месца пустуе, а вакансію часова замяшчае  майстар суседняга ўчастка, які сам зараз знаходзіцца ў адпачынку.

Я выйшаў у маляўнічы дворык установы, спыніўся, паглядзеў у шэрае неба з важкімі, амаль што зімовымі аблокамі. Калі я падпісваў нарад у раённай канторы, за акном яшчэ зелянела трава, лістота на дрэвах толькі-толькі пачынала жаўцець. Цяпер жа першы лядок пахрустваў пад нагамі, сняжынкі гатовы былі сарвацца са свінцовых хмар. Надыходзіла зіма, а мой двор так і стаяў незагароджаны…

Калі нехта думае, што гэта гісторыя ўсё ж такі мае шчаслівы канец, то памыляецца – двор застаўся незагароджаны і па сёння… Праз пару тыдняў схопленая зімою зямля пачне раставаць, веснавыя ручаіны знясуць кубаметры талай вады з лясной выспы, на якой стаіць мой хутар, і мяне будзе чакаць наступны этап у здабычы патрэбнага мне будаўнічага матэрыялу. Але ж цяпер я не буду паводзіць сябе, як наіўны гараджанін, які думае, нібыта дастаткова проста звярнуцца ў патрэбную ўстанову з афіцыйнай просьбай, а далей справа пойдзе сама. Цяпер я ніколі не забудуся на народную мудрасць, што дайшла да нас ад продкаў з глыбіні стагоддзяў – “Табе трэба – ты і дзьмі”!

Расказаная мной гісторыя – не адзінкавая. З нязначнымі адхіленнямі ад намаляванай схемы яна паўтаралася за апошнія некалькі месяцаў ужо шмат разоў. Не магу сказаць, што я звыкся. Кожны раз хваля абурэння і амаль што адчаю накатвае на мяне, калі бязгучна разносіцца над маёй галавой гэта самае “Табе трэба – ты і дзьмі”. Самае сумнае тут тое, што з многімі з людзей, якія дзейнічаюць менавіта па гэтым прынцыпе, я паспеў даволі блізка пазнаёміцца. І магу абсалютна адказна сказаць, што ўсе яны добрыя, шчырыя і сапраўды гатовыя дапамагчы. Вось толькі ёсць у глыбіні псіхалогіі былых вяскоўцаў, калісьці так трапна названых Янкам Купалам “тутэйшымі”, нейкая хіба, нябачны псіхалагічны механізм, які пры пэўным жыццёвым раскладзе спрацоўвае, незалежна ад агульных маральных якасцей самога чалавека, ствараючы ў выніку апісаны мной “сіндром удовінага сына”, які моцна рэжа вока чалавека, звыклага да цывілізаваных норм жыцця.

Падобныя “душэўныя вірусы” добра вя-домы ва ўсім свеце. Калісьці местачко-выя яўрэі па ўсёй Еўропе славіліся адначасова і сваёй працавітасцю, і схільнасцю “аблічыць” праставатага селяніна хаця б на самую нязначную суму. Вандроўныя табарныя цыганы дагэтуль вядомыя сваёй невымоўнай музычнасцю, унутраным адчуваннем коней і ўменнем знайсці з любым з іх агульную мову, але ж у той час і паталагічнай немагчымасцю ўтрымацца ад крадзяжу. Мне б моцна хацелася, каб маё замілаванне і вясковай прыродай, і няспешлівым вясковым ладам жыцця не псавалася болей патрэбаю нагадваць самому сабе: “Табе трэба – ты і дзьмі”.  Каб можна было, напісаўшы адпаведную заяву ды пакінуўшы ў бухгалтэрыі патрэбную суму грошай, спакойна чакаць дамоўленага, седзячы ва ўласным двары, а не бегаючы па кабінетах ці ўчастках…

Я – аптыміст. А яшчэ веру, што вясной майго аптымізму хопіць дзеля таго, каб здабыць патрэбны матэрыял ды паставіць, нарэшце, такую доўгачаканую агароджу.

А пакуль што зіма градус за градусам здае свае марозныя пазіцыі, тым часам, як вясна ўсё больш па-гаспадарску крочыць па зямлі. У цемры за маім акном яе крокі гучаць звонкімі кроплямі, што скачуць долу з  яшчэ заснежанай страхі, прабіваючы глыбокія пячоры ў пашарэлых высокіх сумётах. Яшчэ некалькі дзён – і я здолею абсалютна шчыра сказаць, што мая першая зіма на хутары пад Валожынам засталася ў мінулым. А вось маё жыццё ў гэтым казачным краі яшчэ толькі пачынаецца…

Андрэй ЗАХАРАНКА.




Добавить комментарий